www.loichua.org    Houston Vietnamese Christian Church

 

TRONG KHU VƯỜN KỶ NIỆM  -  Bài 5                                | Home |

KHOAI M̀

 

Ông Chủ nhiệm báo Hướng Đi, Mục sư Nguyễn Văn Huệ có nhờ tôi góp bài vào mục “Văn Hóa” của tờ báo. Tôi nghe Ông nói mà hết hồn. Hồi trước đến giờ tôi có làm văn hóa bao giờ đâu, nay đang khi không, lại viết bài về văn hóa th́ ai mà coi được. Vả lại, xưa nay hễ nói đến văn hóa là nói đến chữ nghĩa, nói đến giới viết văn làm sách, mà tôi đây tiếc thay lại không thuộc về giới đó. Nhưng từ chối Ông th́ tôi không dám. Mà tôi cũng tiếc nữa. Tôi đây là người giảng đạo; hể có dịp nào mà nói ra ít nhiều điều chi đó về Chúa th́ tôi cố mà bắt lấy cơ hội. Rất may mà ông có gợi ư cho tôi là tôi cứ viết những bài như Củ Nén, Trứng Gà... là những kỷ niệm tẳn mẳn vụn vặt ở miền quê Quảng Nam của tôi ngày trước. Ở Nước Mỹ nầy, có những ông bà đứng tuổi, lúc rănh rỗi nhớ nhà, “hồn quê gởi áng mây Tần xa xa”, sẽ vui coi những bài tùy bút thuộc loại đó. Thành ra cuối cùng tôi quyết định viết những bài phù hợp với tŕnh độ của tôi hơn, tức là những bài thuộc dạng “văn hóa” nhà quê, theo kiểu “văn học miệt vườn” ở Miền Nam. Các đề tài rồi sẽ chính yếu là quanh đi quẩn lại trong làng trong xóm như bài trứng gà, củ nén mà tôi đă viết, hay là bài khoai ḿ,  tôi sắp viết ra đây.

Vậy tôi  cầm điện thoại gọi một người em họ mới đi về thăm Việt Nam trở qua:

“Anh Cả nhận lời viết  những bài về kỷ niệm nhà quê cho một tờ báo. Hể những đề tài chi quê thiệt là quê th́ đều được. Em thấy Anh Cả viết một bài lấy tựa đề là “Mái Tranh Nghèo” th́ có được không?

Không được mô. Ở trên quê ḿnh lúc rày mái tranh mô c̣n mà anh viết.

Chao cha, giàu dữ vậy răn.

Không phải tại giàu, mà tại không c̣n tranh. Nhà mô cũng rán lên núi đốn cây về làm sườn rồi tự đào đất ép gạch mà xây. Ngói trên ḿnh th́ rẽ, làng mô cũng có ḷ ngói. Chớ anh Cả biết không, mấy cái nổng tranh dưới chân núi lúc ni người ta ở kín hết.

Rứa chớ cái chi em nghĩ là tiêu biểu cho ngoài quê ḿnh?

Quê ḿnh là Quế Sơn, cây tiêu biểu là cây quế, mà chừ cũng không c̣n một cây, thiệt kiếm một cây làm thuốc cũng không ra. Đất không đủ trồng sắn để ăn liền, có mô trồng quế để đợi hai ba chục năm.

Rứa th́ sắn. Anh viết  một bài về củ sắn.

Sắn th́ được. Quê ḿnh c̣n ăn sắn ăn khoai nhiều.

 

Nhưng coi lại quê th́ cũng phải có chừng có đổi, chớ quê đến như củ sắn tức củ khoai ḿ đây th́ tôi cũng thấy chẳng phải biết viết ǵ. Suy đi nghĩ tới một hồi tôi nảy ra ư là lên mạng và liên lạc với thư viện Quốc Hội Mỹ để kiếm mượn bộ “Cây Cỏ Miền Nam” của nhà thực vật học giỏi nhứt Việt Nam là Tiến sĩ Phạm Hoàng Hộ, may ra có học được điều ǵ hay.

Thư viện địa phương nói với tôi là chừng mười ngày sách sẽ đến.

Rốt lại sách đă đến, cầm sách trong tay tôi rất đổi vui mừng, nhưng rồi vài phút sau th́ tôi lại hoàn toàn thất vọng. Tôi mở sách ra t́m chữ khoai cũng không có, mà chữ ḿ cũng không có. Tôi toan kiếm chữ sắn, th́ chợt nhận ra là bộ sách nầy của nhà bác học có đến hai cuốn thượng hạ, mà thư viện địa phương chỉ mượn cho tôi cuốn thượng, chữ sắn lại nằm ở cuốn hạ, như vậy th́ kể cũng như không. Vả lại, tôi cũng không c̣n hào hứng chi với quyển sách của Ông bác học nữa, v́ theo tôi thấy th́ sự viết của Tiến sĩ Phạm Hoàng Hộ là sự viết cho các nhà nghiên cứu, các bực học giả, chớ chắc chẳng ích ǵ cho những người viết chuyện ngắn hay viết tùy bút theo kiểu văn hóa vườn như của tôi đây.

Rốt lại, tôi xin gời sách lại cho Thư Viện Quốc Hội Mỹ. Tôi tự an ủi và nói thầm nghĩ: Nghiên cứu về cây khoai ḿ th́ thật sự ḿnh không đủ khả năng, chớ c̣n về sự ăn khoai ḿ, th́ kinh nghiệm của ḿnh có lẽ phải phong phú hơn ông tiến sĩ. Vậy th́ ḿnh cứ theo t́nh cảm của ḿnh dành cho củ khoai ḿ mà viết, có phải hơn không.

***

Thi sĩ  Đinh Hùng có viết một bài thơ tựa đề là “Lạc Hướng Mây Tần”, trong đó có mấy câu cảm động mà tôi c̣n nhớ:

            ...........................................

            Đồng lúa ngô kia, cánh ruộng nầy,

            Mùi hương thôn dă thế mà say.

            Mỗi năm dư vị mùi hoa co,û

            Thoảng gió đưa về, lại đến đây

           

           Ta đă xa quê nữa cuộc đời,

           Không mong gần nữa, cố hương ơi.

           Nhà xưa để mất dăm người bạn,

           Mỗi kẻ ra đi một cuối trời...

            .......................................

Tôi cũng xa quê Quế Sơn của tôi bốn mươi năm rồi, nhưng tôi thấy tôi may mắn hơn  Ông Thi Sĩ:

Thứ nhứt là tôi không mất những bạn ngày xưa. Tôi thấy tôi phải cảm ơn Trời, đă cho tôi sinh ra trong một cái thời kỳ mà lịch sử Nước Việt Nam mấy ngàn năm, chưa bao giờ có. Những bạn cũ của tôi, trừ những kẻ đă nằm xuống trong chiến tranh, c̣n th́ tôi có thể gặp lại được hầu như là trên khắp thế giới. Trong những chuyến đi giảng đạo, tôi đă gặp lại những bạn Quế Sơn, Quảng Nam tôi ở Aâu, ở Uùc, ở Mỹ, ở Canada... chỗ nào cũng có, thật là không thể tin nổi, thật là bất ngờ đầy thú vị.

Có lần tôi khoe điều nầy với người em họ của tôi, th́ cô ấy nói:

- Rứa là anh Cả chưa lên Tacoma ở trên Washington State đó. Ở trên đó có một làng bà con Quế Sơn ḿnh ở rất đông. Gặp người Việt Nam ḿnh là cứ nghe răn, ri, rứa, mô, tê...

Đến nỗi có cả người Quế Sơn ở Phố Việt Nam bên Cali. Bạn của tôi, một hôm đă vui vẻ thuật cho tôi rằng anh đă nghe một bà chủ tiệm ḿ quảng than phiền với con gái ḿnh về một người phụ việc Mễ Tây Cơ với giọng Quế Sơn chính hiệu:

“Cái thằng hấn loăng dễ sợ. Tau đă đưa boa ngón tay biểu hấn là mua cho tau trét bao rơ roàng roàng, mà hấn cũng rinh về có đốt bao”.

Câu nầy bà chủ quán  đă nói xen lẫn ba thứ tiếng Việt, Mễ, Mỹ và tiếng ...Quế Sơn.  Nếu theo tiếng Việt tiêu chuẩn th́ phải là: “Cái thằng hắn đăng trí dễ sợ. Tao đă đưa ba ngón tay bảo hắn là mua cho tao ba pounds thật rơ ràng, mà hắn cũng mang về có hai pounds.”

 

Nhưng phước hạnh hơn hết và điều làm tôi vui hơn hết là tôi thấy bà con bạn hữu cũ của tôi bây giờ ở nước ngoài cũng như ở trong nước tin Chúa thiệt đông. Nói chi đâu xa, nội cái làng Lộc Thượng, xă Quế Phong, Quận Quế Sơn, Tỉnh Quảng Nam tôi đây, ngày tôi trở lại tin Chúa, tôi là người thứ nhứt, vậy mà ngày nay, gần xa tính kỹ có hơn bốn mươi người làm môn đồ của Chúa Cứu Thế, và cuộc sống của họ mọi mặt được thay đổi rơ ràng.

Và trong số đó cũng có mấy người được Chúa kêu gọi để đi giảng đạo.

Nhưng tôi phải trở lại chuyện khoai ḿ. Hồi năy đến  giờ tôi có hơi “lạc hướng mây tần”, đi ra khỏi đề tài khoai ḿ một chút để nói về cái may mắn của tôi. Vậy thứ hai, điều tôi muốn nói ở đây là Ông Đinh Hùng, khi xa quê th́ mọi thứ ở quê cũng xa Ông luôn, chỉ mỗi năm thoang thoảng theo gió đến với Ông một lần, c̣n tôi, dù thật t́nh tôi chẳng để ư làm ǵ, nhưng giờ đây khi phải viết về khoai ḿ, tôi mới suy nghĩ và nhận ra là củ khoai ḿ vẫn có duyên tao ngộ với tôi, chúng tôi theo năm dài tháng rộng  vẫn c̣n  gặp lại nhau, từ quê nghèo Quế Sơn cho đến giữa ḷng Nước Mỹ.

 

Khoai Ḿ Nướng, Một Phát Minh Đầu Đời

Năm mười ba tuổi tôi từng phát minh ra món khoai ḿ nướng.

Tiến Sĩ Lâm Ngữ Đường, trong một bài biên khảo tựa đề “Triết Lư Về Thịt Heo Quay”, có cho biết rằng món thịt heo quay nổi tiếng khắp thế giới của Trung Quốc đă được nhân dân Trung hoa phát minh ra một cách t́nh cờ, tức là sau một vụ cháy chuồng heo.

Nhưng triết học th́ lại cho biết rằng Trực Giác Phát Minh thường không làm việc theo sự t́nh cờ, mà làm việc sau một quá tŕnh thắc mắc thường trực và suy nghĩ nghiêm túc.

Người b́nh dân nói: Nhà bác học Isaac Newton  đă t́nh cờ khám phá ra “Luật Hấp Dẫn Vạn Vật” nhơn v́ một quả táo bị sâu cắn, rơi trúng đỉnh đầu đang khi ông dạo mát sau vườn, trong một đêm trăng sáng. 

Nhưng nhà triết học th́ không đồng ư như vậy. Họ nói: Trực giác phát minh của Newton đă làm việc sau một thời gian dài miên man suy nghĩ  và thắc mắc không ngừng, là không hiểu tại sao vật ǵ rồi cũng rơi xuống đất mà lại không rơi ngược vào trong không trung.

C̣n quả táo rơi vào đầu nhà bác học chỉ góp công có chút xíu.

Người b́nh dân nói: Archimede đă t́nh cờ khám phá ra nguyên lư nổi danh thường gọi là Nguyên lư Archimede về sự nổi, đại để như thế nầy:

“Mọi vật rơi vào trong nước, đều bị nước đẩy lên. Sức đẩy ấy mạnh bằng trọng khối nước, mà vật ấy choán chỗ”,

do trong một lần tắm sông ông đă thất bại trong việc cố lặn xuống để kiếm một đồng mina mà bạn ông làm rớt.

Nhưng nhà triết học không chịu như vậy. Họ nói: Tắm sông chỉ đóng góp rất ít. Trực giác phát minh của Archimede đă làm việc sau một thời gian dài thắc mắc và suy nghĩ t́m ṭi về sự nổi. Chẳng thế mà ông ta đă sung sướng choàng khăn chạy về nhà, miệng không ngớt la to lên mấy chữ Eukera, Eukera, có nghĩa là “Tôi đă t́m ra rồi, tôi đă t́m ra rồi” đó sao?

Việc tôi phát minh (hay khám phá?) ra món khoai ḿ nướng là do trực giác phát minh của tôi đă làm việc sau một một quá tŕnh thắc mắc và suy nghĩ thật sự. Số là ở trên quê tôi, tôi thường thấy người ta nướng khoai lang. Trẻ chăn trâu nướng khoai lang ăn ngoài đồng, con nít lùi khoai lang trong đống trấu cháy ở sân giê lúa, mấy   mẹ thường vùi khoai lang trong tro bếp để nướng cho con ăn đỡ đói trong khi chờ cơm chín...

Và cố nhiên, như quư vị cũng có thể đoán biết, khoai lang nướng ăn rất thơm ngon.

Nhưng tôi chưa hề thấy ai, kể cả đám trẻ chăn trâu, là những đứa nổi tiếng là có những kiểu ăn rất hoang dă, nướng khoai ḿ bao giờ.

Tại sao lại không. Khoai lang nướng được th́ khoai ḿ cũng nướng được chớ. Tôi suy nghĩ, tôi lư luận một cách đầy tự phụ và tôi thực hiện, và thế là tôi có một bữa khoai ḿ nướng ngon ơi là ngon.

Nhưng phát minh của tôi, một phát minh có thể thay đổi cả nền văn hóa ẩm thực trong làng, đă không được hoan nghinh và phổ biến rộng khắp. Người đầu tiên mà tôi công bố phát minh ấy là Chú Ba tôi, một thầy giáo Pháp văn,  có một kiến thức khoa học khá rộng, th́ chú tôi đă tiếp nhận với sự dè dặt trí thức. Chú nói:

Con phải cẩn thận đừng ăn sắn nướng. Sắn độc lắm. Độc nhứt là cái vỏ lụa của sắn. Bà nội đă có lần mất hết hai con ḅ v́ say vỏ sắn đang phơi, con c̣n nhớ không.

Dạ, con c̣n nhớ.

Thành ra con thấy là người ta ăn sắn nấu. Mà trước khi nấu sắn, cần nhứt là phải lột bỏ cho thiệt sạch  vỏ lụa, sau đó phải nấu cho hơi  nhiều nước để nước rút bớt chất độc của sắn đi. Con không thấy trước khi phơi sắn lát lấy bột, người ta phải ngâm trong nước đến ba ngày hay răng.

Nhưng mà con đă ăn sắn nướng...

May cho con là sắn vườn ḿnh. Vườn ḿnh là vườn mà đất đă thuần, với lại cũng đă trồng sắn nhiều năm rồi. Sắn mà trồng đất núi là đất mới khai phá, vụ đầu tiên, rất độc.

Con mà say sắn nằm trong rẫy hay trong rừng th́ con chết không ai biết, hay là thú rừng sẽ ăn thịt con.

 

Khoai Ḿ Trong Chức Vụ

Năm 1970, tôi từ Thần Học Viện Nha Trang được Địa Hạt Bắc Trung Phần bổ thẳng đến  hầu việc Chúa tại Hội thánh Nghĩa Hưng thuộc Quận Nghĩa Hành, Tỉnh Quảng Ngăi.

Tại Hội Đồng Địa Hạt họp ở Đà Nẵng sau đó, mấy người bạn đồng khóa nói vui là họ đều được bổ đến toàn là những nơi khỉ ho c̣ gáy.

Tôi khoe với họ là c̣n nơi hầu việc Chúa của tôi th́: “chó không sủa, gà không gáy, ngày ăn trong trại, tối ngủ dưới hầm”.

Người nuôi tôi bấy giờ là Ông Bà Cụ Tô Cảnh. Ông Bà Cụ là kết quả của công cuộc truyền giáo do Mục Sư Nguyễn Lĩnh, người đă qua đời tại California và Giáo Sĩ David   Livingston hiện hồi hưu tại Florida, thực hiện.

Xưa nay Đức Chúa Trời vẫn luôn luôn hậu đăi kẻ đầy tớ Chúa. Cuộc sống bấy giờ tuy rất nguy hiểm, song cũng khá phong lưu.

Tôi nhớ có mấy lần được ăn thịt chồn. Mùa đông thường xuyên được ăn nấm mối. Bà Cụ Cảnh rất khéo nấu. Các món xào, món nấu ở Phố Bellaire đây không chắc đă hơn.

Sau những ngày mưa gió là cá đồng tràn trề. Mỗi lần mưa to, nước ngập, là cá ở đâu không biết nữa, cứ kéo về định cư trong mấy cái hố đạn đại bác, hố bom quanh nhà thờ, mưa dứt, nước dựt, cá bị mắc cạn, tha hồ mà tát, mà bắt.

Nhưng bữa điểm tâm th́ vẫn chuyên là khoai lang với khoai ḿ thay nhau, mùa nào  thức nấy.

Tôi có biếu lại Cụ Cảnh một chiếc áo bành tô cũ dài sát đất, áo nầy là do Hội Cứu Tế Tin Lành Mennonite ở Quảng Ngăi tặng cho tôi. Ở bên Canada loại áo nầy người ta dùng để mặc trong những ngày mùa đông tháng tuyết. Từ khi áo được vào tay Cụ Cảnh, nó trở thành áo khoác ngoài tứ thời thông dụng, “all seasons”.

Mỗi buổi sáng, trời c̣n tinh sương, Cụ từ trong trại của Cụ cách nhà thờ lối một cây số ra thăm tôi. Trước khi tôi đọc Kinh Thánh với Cụ và học Cụ ít chữ nho, Cụ rút  trong hai túi áo ra hai củ khoai luộc gói trong lá chuối. Cụ giục:

Aên đi thầy. Aên sáng cho ấm bụng rồi hăy học Kinh Thánh.

Hai củ khoai c̣n nóng hổi. V́ túi áo Cụ rất dày nên đồ ăn đựng trong túi Cụ cũng giữ nhiệt được như trong giỏ đựng ấm trà.

Đầu mùa khoai lang, cụ hay có lời b́nh luận nầy:

“Cái anh khoai ḿ coi vậy chớ nóng mà độc. Aên khoai ḿ riết đắng miệng. Khoai lang ăn bổ mà hiền. Hiền như củ hoài sơn, mà lại bổ, cho nên ông bà ḿnh kêu khoai lang là củ sâm nam cũng phải...

Nhưng mùa khoai lang thường qua nhanh, đến đầu mùa khoai ḿ Cụ lại b́nh luận:

“Cái anh khoai lang coi vậy chớ ăn dễ chua bụng. Chỉ có khoai ḿ mới thiệt là thắm về lâu. Khoai lang ăn một lúc là ngán, khoai ḿ ăn hoài cũng cứ ngon. Tôi nghĩ Đức Chúa Trời ban cho con ngựi ḿnh củ khoai ḿ thiệt là quư. Sắn luộc cũng ngon, sắn ghé cơm cũng ngon, bánh tráng sắn cũng ngon, phở sắn cũng ngon, sắn làm bánh nổi cũng ngon, mà sắn đầu mùa nấu canh ăn cũng ngon.

Sắn nấu canh được sao Cụ?

Oâi chao, dầu phụng phi nén cho thiệt thơm, thả sắn tươi vô nấu canh ngon ăn quên thôi. Để tôi nói Bà nhà tôi nấu canh khoai ḿ cho thầy ăn rồi thầy biết.

Tôi nh́n nhận canh khoai ḿ ăn ngon thiệt.

Tôi tiếc là Cụ Cảnh không sống thêm vài chục năm nữa, để chứng kiến cho công lao của củ khoai ḿ. Nhờ củ khoai ḿ mà biết bao nhiêu tinh hoa, bao nhiêu anh tài của đất nứơc, một thời ngă ngựa, tưởng phải vĩnh viển nằm xuống, đă có thể sống c̣n cho đến ngày dắt d́u được vợ con tới bờ bến mới.

 

Khoai Ḿ Bảy Món

Cuối năm 1977, Sài g̣n bắt đầu kinh nghiệm cái đói, đói kinh khủng.

Không như bây giờ, triết lư chánh trị của chính phủ vào thời ấy là triệt để ngược lại với các nước Phương Tây. Đang khi nhà nước ở Phương Tây người ta ráng sức để phân chia cái giàu ra cho dân  một cách không đồng đều, th́ ở Việt Nam, chính phủ ráng sức phân chia cái nghèo ra cho mọi người dân một cách đồng đều, để ai nấy đều được hưởng chung.

Đường phố Sài g̣n bắt đầu đồng loạt xuất hiện ba thứ: những khuôn mặt xám  xịt và ốm nhách v́ thiếu ăn, những bộ đồ vá và những đống khoai ḿ nằm ch́nh ́nh trên nền nhà của những cửa hàng lương thực quốc doanh.

Một hôm sau khi giảng xong tại Hội Thánh Tin Lành Thị Nghè, th́ nghiêm huynh của vợ tôi, cũng là một Truyền đạo, giữ tôi ở lại, và nói:

Chú ở nán lại để ăn món khoai ḿ xào dừa của một chị tín hữu nghe nói có chú đến giảng, mới đem biếu. Chị với mấy người con mới mở một sạp bán “Khoai Ḿ Bảy Món” mấy tháng nay.

Bán khá không Anh?

Cũng không khá ǵ mấy. Cứ hay bị dư. Mỗi lần   chị hay đem qua tặng tôi và chia lại cho một số tín hữu trong Hội Thánh ăn hộ. Trong bảy món, tôi thấy món nầy là ăn được nhứt.

Tôi ngồi ăn mà ḷng thấy ngậm ngùi. Thật  sự nếu ngồi ăn một dĩa sắn nấu th́ tôi thấy thỏa mái. Tôi cũng sẽ ăn khoai ḿ xào dừa một cách ngon lành trong một hoàn cảnh khác, nhưng tại đây mấy chữ “Khoai Ḿ Bảy Món” đă hiện lên trong trí tôi cái khía cạnh bi đát và chua xót của một thời thế, khiến tôi  chẳng c̣n thấy ngon.

Nhưng cảm tạ Chúa, trên đường đạp xe trở về, bỗng nhiên tôi thấy lửa đức tin lại được Chúa châm dầu mới. Trước đó đang khi ngồi ăn khoai, đă có giây lát tôi thấy mọi sự dường như đều héo úa. Tương lai của chúng tôi, tương lai của hàng ngàn gia đ́nh con cái Chúa có chồng con đi học tập cũng mơ hồ và bế tắc như sạp “Khoai Ḿ Bảy Món” vậy. Bây giờ th́ với sự phấn khích kỳ lạ, mà tôi tin là đến từ Thánh Linh Chúa, tôi cảm biết rằng cây gậy của thầy tế lễ Arôn phải được đặt trong đền thờ một đêm tối tăm dầy đặc,  trước khi có thể trổ hoa.

Chẳng những lạc quan tin rưởng vào buổi b́nh minh chắc sẽ đến, mà tôi c̣n thấy ḷng rộn lên niềm hănh diện v́ Đạo Đức Chúa Trời có những người mẹ và người vợ đầy đức tin và năng lực, tận tụy và hy sinh để nuôi chồng và chăm sóc đàn con, trải qua  những chặng hành tŕnh đầy giông tố trên biển đời.

Ngày nay, hầu hết các bà cũng như  chồng con của của họ nếu c̣n sống th́ đang ở Mỹ. Tôi viết những ḍng chữ nầy đúng vào lúc cả Nước Mỹ rộn rịp giữ lễ Tạ Ơn. Mới đó mới đây mà đă gần hai mươi bảy mùa đông trôi qua, tối hôm nay ngồi trước những bàn ăn linh đ́nh và sang trọng, có gà tây, có bánh bí, liệu có ai đó c̣n nhớ đến món “Khoai Ḿ Bảy Món” của những ngày tháng cơ cầu?

Ông Hồ Dzếnh, trong một bài thơ khen người phụ nữ Việt Nam, có mấy câu nghe cảm động:

                        Cô gái Việt Nam ơi,

                        Nếu chữ hy sinh có ở đời.

                        Tôi muốn nạm vàng muôn khổ cực,

                       Cho ḷng cô gái Việt Nam tươi.

Tiếc quá, là tôi không biết làm thơ. Xin những nhà thơ có thiên tài của Hội Thánh, làm dùm một vài bài cho thiệt hay để lại cho đời, kẻo rồi ít lâu nữa, thời gian  lại xóa mờ điều rất tốt đẹp nầy đi chăng.

 

Khoai Ḿ Ngọt, Khoai Ḿ Đắng

Khoai ḿ ăn béo, bùi và hơi ngọt. Cứ theo ngôn ngữ đầy trịnh trọng của mấy thầy lang vườn, th́ tôi có thể nói về khoai ḿ như sau:

            “Khoai ḿ có tánh ôn, vị ngọt, bổ lục phủ ngũ tạng...”

Nhưng tại sao thỉnh thoảng ta vẫn gặp những củ ḿ nấu ăn đắng hoặc đắng nhẫn nhẫn? Từ bà con chuyên trồng khoai trên quê tôi cho đến nhà nho Tô Cảnh ở Quảng Ngăi cũng chưa có ai giải đáp cho được tinh tường.

Tôi toan để bụng đặng có ngày hỏi nhà bác học Phạm Hoàng Hộ nếu Chúa cho có thể gặp được ông, th́ may quá, khoảng sau 1980, lúc c̣n ở Việt Nam, đă có người giải đáp cho tôi.

Năm ấy Chúa cho tôi có dịp đi Miền Tây, đến thăm Hội Thánh Đông Phú, cũng c̣n gọi là Cái Dầu, cách Thành phố Cần Thơ độ một buổi đ̣ dọc.

Vào sau một giờ học Kinh Thánh, nhà thờ đăi chúng tôi món khoai ḿ nấu chấm muối đậu.

Đang giữa bữa ăn ngon, tôi cũng chưa kịp nhớ để đem chuyện nầy ra hỏi, th́ bất ngờ có ai đó lên tiếng, rơ ràng mà dơng dạt, khiến mọi người đều lắng tai nghe:

“Chớ Quư Vị có biết tại làm sao mà trong một nồi khoai ḿ luộc, thỉnh thoảng ḿnh vẫn gặp phải củ đắng rất khó ăn hay không?”

Tôi quay lại th́ thấy đây là một người đàn ông tuổi độ năm mươi, dáng người cao mà thanh cảnh, có mang kính, ra dáng là một người học rộng hiểu sâu. Được biết ông cũng vừa đi học tập cải tạo về gần một năm nay.

Nói chung không ai trả lời nghe cho được. Có lác đác vài người đưa ra câu trả lời, nhưng mọi người đều biết rằng nói để mà cho có nói.

Đợi cho mọi người đều im lặng chịu thua, nghểnh đầu lên hướng về phía ḿnh chờ để nghe, th́ bấy giờ  nhà bác học vườn nầy mới cất tiếng lên nói:

“Quư Vị chắc biết rằng khi cây khoai ḿ mà làm nên tinh bột trong củ khoai ḿ th́ phải trải qua một quá tŕnh biến nhựa nguyên là chất màu mà cây hút được từ đất, thành nhựa luyện là chất bổ đă được tinh chế.

Sự tinh chế nầy cần đến ánh nắng mặt trời chiếu thẳng vào bề mặt của lá cây khoai ḿ, làm cho lá cây khoai ḿ cũng như mọi thứ lá cây biến ra màu xanh nên người ta gọi sự việc nầy là sự  diệp lục hóa.

Và v́ lá cây đóng góp phần rất lớn vào việc tinh luyện nhựa, cho nên hể khi nào mặt trời chiếu trên lá cây đúng chiều, tức là trên bề mặt của lá,  th́ củ khoai ḿ ngọt, c̣n chiếu sai chiều, tức là vào bề lưng của lá, th́ củ khoai ḿ đắng.

Hầu như ai nấy bấy giờ đều vở lẽ ra, nên cất to đồng khởi một tiếng à. Nhưng chỉ chút sau lại có hai ba người tranh nhau hỏi một lượt:

Nhưng ánh nắng mặt trời th́ bao giờ cũng chiếu trên bề mặt của lá chớ làm sao mà chiếu trên bề lưng của lá?

Một cụ già như muốn cứu cho nhà bác học, nên vội vàng lên tiếng nói:

Cái nầy th́ ở vườn tui vẫn thường thấy. Có những cây khoai ḿ lạ đời, lá không mọc xuôi chiều mát mái như người ta, mà cứ mọc vặn vẹo từ chỗ cuống trở lên, phơi lưng lên trời, úp mặt xuống đất. Mà trong các giống cây, chỉ có cái anh khoai ḿ mới có cái đó, thiệt là kỳ khôi.

Nhà bác học nói tiếp: Đây mới là điều quan trọng mà tôi muốn cho Quư Vị hiểu. Quư Vị ai cũng biết rằng giống khoai ḿ không được trồng bằng củ hoặc trồng bằng hạt, mà được trồng thân cây cắt khúc, cái đó nhà dân nông nhiều nơi kêu bằng hom khoai, cũng như ngọn mía cắt khúc th́ kêu bằng hom mía...

Cầm hom khoai ḿ trên tay, nhiều khi rất khó nhận ra phần nào là phần gốc, phần nào là phần ngọn. Hể khi nào mà người ta cắm phần ngọn xuống đất mà gốc lên trời, th́ sau nầy lá khoai ḿ mọc ra sẽ bị vặn vẹo.

Lại đồng khởi một tiếng à nữa. Nhưng lần nầy nghe rất thỏa mái, không chút thắc mắc.

V́ sợ mách ḷng nên  tất cả bà con chúng tôi không ai dám hỏi thêm nhà bác học, là sự hiểu biết rất cao nầy ông đă lănh hội được ở đâu, tại học viện nào hay ở trại cải tạo. Cũng không ai dám hỏi là lư thuyết nầy đă được thí nghiệm chứng minh hay là chưa. Nói chung, sự giải thích nghe ra rất có lư, dầu rằng có thật đúng hay sai th́ cũng chẳng ai dám chắc, phải đợi cho đến chừng gặp được ...Tiến sĩ Phạm Hoàng Hộ.

 

Nghệ Thuật Ăn Khoai Ḿ

Cắm hoa là chuyện lâu lâu mới có người làm, mà c̣n có nghệ thuật, huống chi ăn khoai ḿ là chuyện hằng ngày của người dân quê, th́ làm sao mà không có nghệ thuật cho được.

Nói chung, trước hết, ăn khoai ḿ cũng như là mọi thức ăn, muốn ăn cho ngon th́ phải ăn khi đói bụng.

Sau nữa, ăn th́ chỉ nên ăn một hai món. Nhiều món quá, rối trí ăn mất ngon. Không nên ăn một lúc đến bảy món khoai ḿ.

Thứ ba, đă ăn khoai ḿ th́ chỉ nên chế biến đơn giản. Ví dụ, theo tôi th́ chỉ cần ăn khoai ḿ nấu (luộc) chấm muối đậu là đủ ngon. Ở Canada và Mỹ, nhứt là hồi c̣n ở Connecticut, tôi rất thường được tín đồ cho ăn món bánh khoai ḿ. Một người tín đồ làm bánh nầy rất khéo, ăn ngon, nhưng ngon đây là cái ngon của bánh ngọt Tây phương chớ không phải là cái ngon nguyên thủy của khoai ḿ. Aên bánh nầy nếu không được giới thiệu trước th́ không ai biết là bánh làm băng khoai ḿ. Mùi bơ sữa và mùi đường cát làm át cả mùi khoai.

Khoai ḿ cũng có mấy thứ. Đối với món khoai ḿ nấu, th́ thứ sắn gọi là sắn canh nông là ngon đệ nhứt. Sắn nầy do Sở Canh Nông thời trước du nhập từ nước nào không biết, mà mỗi lần nấu lên, dở vung ra, những củ khoai ḿ trắng tinh, dầy dầy độ bốn tháng, bở tơi, nứt nẻ, bốc khói, thiệt đem ra ăn nóng c̣n ngon hơn bánh nào hết thảy.

***

Bạn tôi, Anh Lê Tự Cam, bây giờ là Mục Sư ở bên Portland, tiểu bang Origan, có lần đă đố tôi một câu đố như thế nầy:

“Tôi đố anh, chớ có cái máy ǵ mà chế biến đất thành bánh không? Khoa học đă chế được chưa và nếu chế được th́ giá bán  phải bao nhiêu một cái?”

Tôi không biết  khoa học đă chế được chưa, nhưng chắc nếu chế được th́ giá bán phải mắc lắm, không mấy người mua được.

“Khoa học chưa chế được. Nhưng Chúa đă chế tự đời xưa. Giá bán chưa đầy một xu Mỹ một chiếc.”

“Đó là cái hom khoai ḿ. Đem cái máy đó, tức là cái hom khoai ḿ cắm xuống đất, bốn tháng sau, nhổ lên là được mấy cái bánh, gỡ bỏ lớp ngoài, đem nấu lên ăn ngon tuyệt!”

Đức Chúa Trời Toàn Năng, Đấng Sáng Tạo chúng ta, thật là Đấng Kỳ Diệu Lạ Lùng, phải không bạn?

Thiên An.

                                  | Home |